Gedragsverrijking
Dierentuinen bedenken soms vreemde spelletjes Gedragsverrijking is in dierentuinen zo langzamerhand gemeengoed geworden. Elke zich zelf respecterende tuin 'moet' tegenwoordig aan verrijking doen. Dierverzorgers putten zich uit in het bedenken en fabriceren van de meest ingenieuze verrijkingsmaterialen. Directies zien het belang ervan in en geven extra tijd aan dierverzorgers om meer te kunnen besteden aan het maken van verrijkingsmateriaal.
Maar wat is nu eigenlijk verrijking? De dierentuinen hebben over verrijking het volgende besloten: "Iedere toevoeging aan de leefomgeving van een dier in gevangenschap die de kans vergroot dat het dier zich op een meer natuurlijke wijze gaat gedragen".
Leest men deze definitie goed, dan kan men daaruit concluderen dat verrijking niet alleen betekent leuke schommeltjes maken, spelletjes verzinnen of manieren vinden om een dier bezig te houden en verveling tegen te gaan, maar dat de nadruk meer ligt in het proberen om bij het dier op allerlei manieren natuurlijk gedrag 'uit te lokken'. In het wild houden dieren zich bezig met: eten zoeken, paren, vijanden verjagen, territorium bewaken en ander sociaal gedrag. Niet al deze natuurlijke gedragingen worden in dierentuinen geprikkeld. Het kan wel en simplisme is daarbij vaak de oplossing. Een goed ontworpen en ingericht verblijf is vaak al meer verrijking dan alle speeltjes en puzzels die je kunt bedenken.
Apenheul
In Apenheul komen de buitengebieden aardig in de richting van 'het wild'. Uiteraard is het bosgebied waar de Apeldoornse apen leven veel kleiner dan het oorspronkelijke territorium, maar de verrijkingsaspecten zijn legio. Alleen al de bomen waar de dieren zich in kunnen voortbewegen zijn een ultieme verrijking. Als een aap op een tak springt, beweegt die tak. Iets wat een 'kooiaap' als vreemd en vaak zelfs als eng ervaart. In Apenheul hoeft een aap maar twee sprongen te maken om uit het zicht van eventuele belagers te raken. Een aap vindt ook in Nederlands bos van alles te eten op plantaardig gebied, en ook de hier van nature in het bos voorkomende insecten, padden, muizen en jonge vogeltjes worden graag door de apen achterna gezeten, gevangen en opgegeten. Allemaal verrijking van de bovenste plank! Ook een overvliegende roofvogel kan een kettingreactie aan natuurlijke gedragingen opwekken, zoals: alarmkreten, de bomen inklimmen, elkaar opzoeken en naar elkaar roepen. EEn zo'n overvliegende vogel geeft daardoor meer 'verrijking' dan 100 goedbedoelde speeltjes bij elkaar. De dierenverzorgers hoeven daar niets voor te doen. Verrijking hoeft dus niet te betekenen het bezig houden van je dieren. Het creeren van zonplekken voor halfapen lokt nu niet bepaald actie uit, maar is zeer verrijkend voor de dieren.
Combineren van dieren
In de meeste gebieden in Apenheul zijn allerlei inrichtingsaspecten te vinden die al jaren bestaan, maar die tegenwoordig pas 'verrijking' worden genoemd. Wat te denken van de 'mixed species exhibits'! Steeds vaker worden allerlei verblijven bedacht met combinaties van diersoorten die elkaar niet 'bijten'. Slingerapen en capibara's, gorilla's met huzaarapen en vier soorten halfapen bij elkaar zijn maar enkele voorbeelden van diercombinaties die al vele jaren in Apenheul te vinden zijn. Door de verschillende leefwijzen kunnen de gemixte soorten elkaar in gedragingen stimuleren.
Lang peuteren
In de binnensituatie worden de verrijkingsmaterialen zoveel mogelijk gebaseerd op observaties van de buitensituatie. Zo worden bij de dwergapen rotte boomstronken naar binnen gesleept, waarin vervolgens insecten zoals meelwormen en krekels worden 'uitgezet'. Een feest voor deze aapjes met hun lange pulk-vingertjes.
In de zo natuurlijk aangelegde buitenverblijven misstaan speelmaterialen van plastic of rubber. Apenheul laat hooguit natuurlijke (speel)materialen zien, zoals een houtblok met kleine gaatjes. Hierin smeren de verzorgers bijvoorbeeld stroop. De orang oetans vinden dat erg lekker, maar hun vingers zijn te groot voor de gaatjes. Ze moeten dan een takje pakken en peuteren. In de binnenverblijven van de orang oetans staat een 'nootjes-puzzel'. Met een takje of vinger die net tussen de gaatjes door past, zijn de dieren lekker lang bezig om nootjes uit de puzzel te peuteren. Alhoewel lekker lang'? Bijna geen mens kan de orang oetans op de nootjes-puzzel verslaan!
Ouwehands Dierenpark
Ouwehands Dierenpark Rhenen doet er van alles aan om ervoor te zorgen, dat de dieren het naar hun zin hebben en hun natuurlijk gedrag te bevorderen.
Het begint natuurlijk met een gepaste bouw en inrichting van het verblijf. Maar ook door het aanbieden van allerlei speelobjecten zoals voerballen en hangmatten. Op die manier kunnen de dieren bezig gehouden worden. Variatie aanbrengen in voedsel en de manier van aanbieden wordt veel als verrijking toegepast. We spreken dan ook wel van "doe-voer".
De hapklare brok maakt plaats voor voedsel waar dieren, net als in de natuur, nog iets mee of voor moeten doen. De samenstelling verandert en daarmee ook de variatie. Beren bijvoorbeeld kennen een afwisselend voedingspatroon, afhankelijk van het seizoen. In de winter eten ze niet of nauwelijks, in de andere seizoenen verandert dit, omdat het voedselaanbod dan ook verandert. Door het aanbieden van hun natuurlijk voedselpatroon krijgen de beren een seintje dat het tijd is om in winterrust te gaan.
Roofdieren moeten in de natuur echt op zoek, op jacht naar voedsel. En als ze hun buit dan eenmaal bemachtigd hebben, ligt hij niet netjes in stukjes gesneden klaar. De dieren moeten er zelf stukken van afbijten of -scheuren. Kortom, daar zijn ze wel even mee bezig!
In Ouwehands Dierenpark simuleren we dit proces door voedsel, ongesneden, te verstoppen of door het hoog weg te hangen, zodat het dier moet klimmen of springen om het te bemachtigen.
Een ander goed voorbeeld van verrijking is het maken van papier marché dieren. In Ouwehands Dierenpark worden deze 'dieren' aangeboden aan de tijgers en de leeuwen. Je kunt dan goed zien dat het wilde dier in hen naar boven komt. Al sluipend komen ze in de buurt van het dier en met een sprong naar de keel brengen ze het naar de grond om vervolgens het dier in stukken te scheuren.
Dierentuinen bedenken soms vreemde spelletjes Gedragsverrijking is in dierentuinen zo langzamerhand gemeengoed geworden. Elke zich zelf respecterende tuin 'moet' tegenwoordig aan verrijking doen. Dierverzorgers putten zich uit in het bedenken en fabriceren van de meest ingenieuze verrijkingsmaterialen. Directies zien het belang ervan in en geven extra tijd aan dierverzorgers om meer te kunnen besteden aan het maken van verrijkingsmateriaal.
Maar wat is nu eigenlijk verrijking? De dierentuinen hebben over verrijking het volgende besloten: "Iedere toevoeging aan de leefomgeving van een dier in gevangenschap die de kans vergroot dat het dier zich op een meer natuurlijke wijze gaat gedragen".
Leest men deze definitie goed, dan kan men daaruit concluderen dat verrijking niet alleen betekent leuke schommeltjes maken, spelletjes verzinnen of manieren vinden om een dier bezig te houden en verveling tegen te gaan, maar dat de nadruk meer ligt in het proberen om bij het dier op allerlei manieren natuurlijk gedrag 'uit te lokken'. In het wild houden dieren zich bezig met: eten zoeken, paren, vijanden verjagen, territorium bewaken en ander sociaal gedrag. Niet al deze natuurlijke gedragingen worden in dierentuinen geprikkeld. Het kan wel en simplisme is daarbij vaak de oplossing. Een goed ontworpen en ingericht verblijf is vaak al meer verrijking dan alle speeltjes en puzzels die je kunt bedenken.
Apenheul
In Apenheul komen de buitengebieden aardig in de richting van 'het wild'. Uiteraard is het bosgebied waar de Apeldoornse apen leven veel kleiner dan het oorspronkelijke territorium, maar de verrijkingsaspecten zijn legio. Alleen al de bomen waar de dieren zich in kunnen voortbewegen zijn een ultieme verrijking. Als een aap op een tak springt, beweegt die tak. Iets wat een 'kooiaap' als vreemd en vaak zelfs als eng ervaart. In Apenheul hoeft een aap maar twee sprongen te maken om uit het zicht van eventuele belagers te raken. Een aap vindt ook in Nederlands bos van alles te eten op plantaardig gebied, en ook de hier van nature in het bos voorkomende insecten, padden, muizen en jonge vogeltjes worden graag door de apen achterna gezeten, gevangen en opgegeten. Allemaal verrijking van de bovenste plank! Ook een overvliegende roofvogel kan een kettingreactie aan natuurlijke gedragingen opwekken, zoals: alarmkreten, de bomen inklimmen, elkaar opzoeken en naar elkaar roepen. EEn zo'n overvliegende vogel geeft daardoor meer 'verrijking' dan 100 goedbedoelde speeltjes bij elkaar. De dierenverzorgers hoeven daar niets voor te doen. Verrijking hoeft dus niet te betekenen het bezig houden van je dieren. Het creeren van zonplekken voor halfapen lokt nu niet bepaald actie uit, maar is zeer verrijkend voor de dieren.
Combineren van dieren
In de meeste gebieden in Apenheul zijn allerlei inrichtingsaspecten te vinden die al jaren bestaan, maar die tegenwoordig pas 'verrijking' worden genoemd. Wat te denken van de 'mixed species exhibits'! Steeds vaker worden allerlei verblijven bedacht met combinaties van diersoorten die elkaar niet 'bijten'. Slingerapen en capibara's, gorilla's met huzaarapen en vier soorten halfapen bij elkaar zijn maar enkele voorbeelden van diercombinaties die al vele jaren in Apenheul te vinden zijn. Door de verschillende leefwijzen kunnen de gemixte soorten elkaar in gedragingen stimuleren.
Lang peuteren
In de binnensituatie worden de verrijkingsmaterialen zoveel mogelijk gebaseerd op observaties van de buitensituatie. Zo worden bij de dwergapen rotte boomstronken naar binnen gesleept, waarin vervolgens insecten zoals meelwormen en krekels worden 'uitgezet'. Een feest voor deze aapjes met hun lange pulk-vingertjes.
In de zo natuurlijk aangelegde buitenverblijven misstaan speelmaterialen van plastic of rubber. Apenheul laat hooguit natuurlijke (speel)materialen zien, zoals een houtblok met kleine gaatjes. Hierin smeren de verzorgers bijvoorbeeld stroop. De orang oetans vinden dat erg lekker, maar hun vingers zijn te groot voor de gaatjes. Ze moeten dan een takje pakken en peuteren. In de binnenverblijven van de orang oetans staat een 'nootjes-puzzel'. Met een takje of vinger die net tussen de gaatjes door past, zijn de dieren lekker lang bezig om nootjes uit de puzzel te peuteren. Alhoewel lekker lang'? Bijna geen mens kan de orang oetans op de nootjes-puzzel verslaan!
Ouwehands Dierenpark
Ouwehands Dierenpark Rhenen doet er van alles aan om ervoor te zorgen, dat de dieren het naar hun zin hebben en hun natuurlijk gedrag te bevorderen.
Het begint natuurlijk met een gepaste bouw en inrichting van het verblijf. Maar ook door het aanbieden van allerlei speelobjecten zoals voerballen en hangmatten. Op die manier kunnen de dieren bezig gehouden worden. Variatie aanbrengen in voedsel en de manier van aanbieden wordt veel als verrijking toegepast. We spreken dan ook wel van "doe-voer".
De hapklare brok maakt plaats voor voedsel waar dieren, net als in de natuur, nog iets mee of voor moeten doen. De samenstelling verandert en daarmee ook de variatie. Beren bijvoorbeeld kennen een afwisselend voedingspatroon, afhankelijk van het seizoen. In de winter eten ze niet of nauwelijks, in de andere seizoenen verandert dit, omdat het voedselaanbod dan ook verandert. Door het aanbieden van hun natuurlijk voedselpatroon krijgen de beren een seintje dat het tijd is om in winterrust te gaan.
Roofdieren moeten in de natuur echt op zoek, op jacht naar voedsel. En als ze hun buit dan eenmaal bemachtigd hebben, ligt hij niet netjes in stukjes gesneden klaar. De dieren moeten er zelf stukken van afbijten of -scheuren. Kortom, daar zijn ze wel even mee bezig!
In Ouwehands Dierenpark simuleren we dit proces door voedsel, ongesneden, te verstoppen of door het hoog weg te hangen, zodat het dier moet klimmen of springen om het te bemachtigen.
Een ander goed voorbeeld van verrijking is het maken van papier marché dieren. In Ouwehands Dierenpark worden deze 'dieren' aangeboden aan de tijgers en de leeuwen. Je kunt dan goed zien dat het wilde dier in hen naar boven komt. Al sluipend komen ze in de buurt van het dier en met een sprong naar de keel brengen ze het naar de grond om vervolgens het dier in stukken te scheuren.